Putopis - Jerusalim - Put Stradanja
Pise: Djakon Boris
Put stradanja ili Via Dolorosa spada medju najznacajnije ulice Jerusalima, kroz nju svake godine prodje hiljade hodocasnika svih hriscanskih veroispovesti. Put je oznacen sa 14 tacaka, od kojih svaka oznacava neki momenat tokom Hristovog krsnog hoda. Devet njih ima istorijsku podlogu u Jevandjeljima, dok je pet plod narodnog predanja.
Vekovima su hodocasnici ovim putem hodili, samo sto je tokom 4. veka on pocinjao iz Getsimanije, dok je u srednjem veku prebacen na mesto gde je bila Kajafina kuca. Tek je u 15. veku Put Stradanja konacno utvrdjen.
Arheolozi smatraju da to nije isti put kojim je Isus hodao, sto ne treba ni da cudi, jer je Jerusalim od Hrista do danas pretrpeo mnoga razaranja i promene. Stari put, kojim je Spasitelj prolazio, nalazi se oko dva metra ispod povrsine.
Prva tacka Puta Stradanja se danas nalazi u muslimanskom koledzu, gde se nekad nalazila tvrdjava Antonija. Upravo na tom mestu je Pontije Pilat osudio Isusa Hrista.
Druga tacka se nalazi na izlazu iz muslimanskog koledza, odnosno na ulici Via Dolorosa. Na tom mestu su Hristu dali da nosi krst i tu je Pontije Pilat oprao ruke kada Ga je osudio. U blizini se nalazi Grcki pretorijum sa nekoliko podzemnih prostorija. Smatra se da je u jednoj od njih Hristos bio zatvoren dok je cekao da bude odveden kod Pontija Pilata. Buduci da je tu bio zatvoren i Varava, zgrada nosi naziv 'Varavin zatvor'.
Nesto nize od druge tacke nalazi se mesto gde je Isus pao po prvi put i to je treca tacka Puta Stradanja. Na tom mestu se nalazi kapela koju je izgradila Jermenska crkva 1856. godine, a koju je nakon Drugog svetskog rata obnovila poljska vojska koja je tu bila stacionirana. Iako to nije opisano u Novom Zavetu, moguce je da je Hristos padao tokom hodanja, jer je bio iscrpljen od silnog bicevanja. Bicevi su u to vreme bili nacinjeni od mnostva kaiseva na cijim su krajevima visile metalne kuke, tako da se pri udarcu kidala koza sa ljudskog tela.
Cetvrta tacka jeste mesto na kom je Bogorodica srela Isusa. Ono takodje pripada narodnom predanju. Tu se nalazi jermenska crkva, podignuta 1881. godine i posvecena Bogorodici.
Sledeca tacka, peta po redu, jeste mesto gde su rimski vojnici naterali Simona iz Kirine da pomogne Isusu u nosenju krsta. Ulica u kojoj se nalazi peta tacka, naziva se na arapskom Tarilj al-Alam, sto bi u prevodu znacilo 'Ulica zalosti'. U uglu ulice je mala kapela posvecena Simonu iz Kirine koju drze franjevci. Kod vrata kapele se nalazi udubljen kamen na koji je, po predanju, bio naslonjen Isus Hristos. Svaki hodocasnik, koji prodje tim putem, dodirne kamen, tako da se od silnih dodira napravilo udubljenje.
Od pete tacke, 73 metara dalje, nalazi se mesto na kojem je jedna zena, Veronika, peskirom obrisala Isusovo lice, na peskiru je ostao Hristov lik. Od 707. godine taj se peskir nalazi u Rimu, u bazilici Svetog Petra. To je, dakle, sesta tacka Puta Stradanja. Tu se nekada nalazila Veronikina kuca, a danas je tu katolicka crkva Svete Veronike, podignuta 1882. godine na ostacima manastira iz 6. veka, koji je bio posvecen Kozmi i Damjanu.
U nastavku puta, ulica Via Dolorosa se susrece sa ulicom Suk. Upravo se tu nalazi sedma tacka - tu je, po predanju, Isus pao po drugi put. Nekada se tu, u Hristovo vreme, nalazila gradska kapija kroz koju je Spasitelj izasao iz Jerusalima.
Kao osma tacka Puta Stradanja se obelezava mesto na kom se Isus obratio zenama koje su ga pratile placuci. Ovaj dogadjaj je opisan u Jevandjelju po Luki. Danas je na tom mestu grcka crkva.
Deveta tacka Puta Stradanja je mesto gde je Isus Hristos pao po treci put. Tu se nalazi Patrijarsija Koptske crkve. Dvoriste Patrijarsije je izgradjeno iznad crkve Svete Jelene, koja je deo hrama Svetog Groba. U dvoristu se nalazi maslinovo drvo, za koje se veruje da je potomak onog u kojem je Avram nasao ovna za zrtvu umesto Isaka. Da bi se doslo do crkve Hristovog Groba potrebno je da se prodje kroz dve male koptske crkve. Uglavnom tu hodocasnike doceka koptski svestenik koji procita deo iz Svetog Pisma, koje je u obliku krsta.
Crkvu Svetog Groba je podigla carica Jelena, majka cara Konstantina. Na grobu Hristovom je bio izgradjen Venerin hram, dok se na Golgoti nalazio Jupiterov. Po nagovoru svoje majke, car Konstantin je naredio da se mnogobozacki hramovi, a ostaci uklone sto dalje od Hristovog groba. Godine 335. crkva Svetog Groba je zavrsena i otvorena uz velike svecanosti.
Tokom persijske najezde 614. godine, crkva dozivljava prva ostecenja. Persijski car Hozorje oduzima od hriscana Sveti Krst i odnosi ga u svoju prestonicu. Car Iraklije u svom velikom i slavnom pohodu uspeva da povrati Jerusalim, kao i Sveti Krst. O tome se rasculo po celom svetu. Medjutim, Jerusalim nije dugo bio pod vlascu Vizantije. Godine 638. Sveti Grad su osvojili muslimani. Crkva Svetog Groba ne dozivljava ostecenja, zahvaljujuci tolerantnosti kalifa Omara, koji je garantovao hriscanima slobodu.
Crkva ce u zemljotresima tokom 746. i 810. godine doziveti velika ostecenja. Muslimani ce, pak, 935. godine crkvu pretvoriti u dzamiju. Najveca ostecenja ce zadobiti za vreme vladavine kalifa El Hakima, koji je rusio sve hriscanske crkve. Jedino nije dirao crkvu Hristovog Rodjenja u Vitlejemu.
Docnije je kalif, pod uticajem svoje majke, koja je bila hriscanka, prestao sa rusenjem hriscanskih hramova. Crkva Svetog Groba ce velike izmene doziveti tek za vreme vladavine krstasa, 1099. godine.
Krstasi ce Jerusalim izgubiti 1187. Nakon pada Svetog Grada, svi hriscani su napustili Jerusalim, tako da je crkva ostala bez svestenstva. Posredstvom vizantijskog cara Isaka Andjela, Saladin dozvoljava povratak grckog svestenstva u crkvu Svetog Groba. Uskoro, engleski kralj Ricard Lavlje Srce uspeva da vrati katolicko svestenstvo u hram. Saladin tada postavlja cuvara vrata, muslimana. Nekako bas u to vreme pocinje veliki broj hodocasnika da dolazi u Jerusalim, kao i katolicki monaski redovi, od kojih ce franjevci biti najzastupljeniji. U to vreme hramom upravlja vise crkava: Grcka, Katolicka, Jermenska, Koptska, Etiopska, Gruzijska i Sirijska.
Turci 1516. godine osvajaju Jerusalim. U tom periodu dolazi i do sukoba izmedju Crkava. Zbog cestih sukoba Turci izdaju dokument 1757. godine u kome se definisu obaveze, zaduzenja i raspored medju svestenstvom razlicitih konfesija u hramu Svetog Groba. Grcka, Katolicka i Jermenska Crkva su zadobile najveci nadzor nad svetim mestima, dok su Sirijska, Koptska i Etiopska dobile najmanje. Najveci radovi na restauraciji crkve ce poceti 1961. godine i trajace do 1980. godine.
U crkvi Svetog Groba se moze uci sa juzne strane. Brigu o zakljucavanju i otkljucavanju vrata vodi muslimanski cuvar. Ova tradicija traje iz vremena Saladina. Posao vratara crkve Svetog Groba je porodicni i prenosi se sa kolena na koleno.
Cim se udje u hram, sa desne strane se mogu videti stepenice koje vode ka Golgoti. Kada se popne gore, uocava se veliki mozaik sa razapetim Hristom koji lezi na zemlji, dok nad njim stoji Bogorodica. Taj deo pripada Katolickoj crkvi i u tom delu se nalaze 10, 11, i 13. tacka Puta Stradanja. Sa desne strane mozaika je 10. tacka gde su Rimljani davali Isusu vino sa smirnom, koje je on odbio. Ispod velikog mozaika se nalazi mesto na kojem je Isus bio prikovan za krst i to je 11. tacka Puta Stradanja. Sa leve strane se moze videti kip Bogorodice koji stoji ispod kamena sa kojeg je Deva Marija posmatrala smrt svoga Sina. Tu je On skinut sa krsta i to je 13. tacka.
Dvanaesta tacka Puta Stradanja nalazi se sa leve strane kipa Bogorodice i u nadleznosti je Grcke Pravoslavne Crkve. Na tom mestu je Hristos bio razapet. U sredini se nalazi presto ispod kojeg je rupa gde je krst bio zaboden. Iza prestola se moze videti Raspece, oko kojeg se nalaze Bogorodica i Jovan Bogoslov. Sve je to okovano u srebro. Iza se nalazi srebrni ikonostas, a ispod srebrnog Raspeca stena Golgote sa velikom pukotinom koju je stvorio zemljotres u vreme Stradanja Isusovog. Pukotina vodi u podzemni deo crkve u kojoj se, po predanju, nalazi Adamov grob. Tu se nad Adamovom lobanjom slivala Hristova krv.
Ispod trpeze se nalazi srebrni disk sa otvorom u sredini i on predstavlja mesto gde je krst bio zaboden. Vernici se zavlace ispod trpeze i dodiruju mesto raspeca, stavljajuci ruku kroz srebrni otvor. Inace, u muzeju crkve Svetog Groba se nalazi Casni Krst, koji je sastavljen od ostataka Svetog Drveta. Vrata muzeja se retko kome otvaraju.
Cim se sidje sa Golgote, nailazi se na veliku plocu na kojoj je Hristos pomazan nakon stradanja. Ploca Pomazanja se moze videti na ulasku u crkvu, jer stoji desetak metara od vrata. Nekada je na tom mestu bila mala crkvica koju su krstasi uklonili pri rekonstrukciji hrama.
U neposrednoj blizini je deo crkve u kom je Hristov Grob, koji je poznat kao Rotonda. Rotonda je visoka 30 metara i podeljena je na dve galerije. Jednu drze Grci, dok je drugi deo u nadleznosti katolika i Jermena. Rotonda je nekada bila otvorena, dok je ona danas pokrivena velikom kupolom koja je ukrasena zlatnim zvezdama.
U samom centru Rotonde nalazi se hriscanska Svetinja nad svetinjama, Hristov Grob. Sveti Grob se nalazi u maloj crkvici, tzv. Edikula, sto u prevodu znaci kocka. Edikula je kockastog oblika i na njenom vrhu se nalazi mala kupola u ruskom stilu. Okruzena je mnogobrojnim kandilima o kojima se brinu Grcka, Katolicka i Jermenska Crkva. Na samom ulazu u Edikulu je Kapela Andjela u kojoj se nalazi kamen na kome je sedeo andjeo koji je saopstio zenama da je Hristos vaskrsao.
Kada se prodje pored kamena, ulazi se u drugi deo Edikule u kome se nalazi Hristov Grob. Ulaz je nizak, tako da se mora sagnuti da bi se uslo, a prostorija je mala, u nju mogu da stanu samo cetiri coveka. Odmah sa desne strane nalazi se mramorna ploca, okruzena ikonama i svecama - Hristov Grob. To je zadnja, cetrnaesta tacka Puta Stradanja.
Kod Hristovog Groba se svake godine, uoci Vaskrsenja, moli Bogu pravoslavni patrijarh jerusalimski da zapali svece svetim ognjem. Bilo je par pokusaja da se svetkovanje svetog ognja oduzme od pravoslavnih. Tako su katolici za vreme krstasa pokusali da prizovu silazak blagodatnog ognja, ali bezuspesno. Postoji jos jedan, poznatiji slucaj, koji se dogodio u 16. veku: Na dan uoci Vaskrsa Jermeni su potplatili turskog nacelnika da patrijarha ne pusti u crkvu Svetog Groba. Sprecen da udje unutra, patrijarh se poceo moliti kod vrata hrama i oganj se kroz stub ulaznih vrata spustio i upalio svece patrijarhu. Stub se pri spustanju svetog ognja raspukao i ta pukotina se i danas moze videti. Pri silasku svetog ognja se sva kandila u crkvi pale, patrijarh ga razdaje vernicima.
O svetom ognju i crkvi Svetog Groba bi moglo jos mnogo toga da se pise i zaista je veliki blagoslov na onome koji se udostoji da ode i pokloni se svetim mestima.
